بوم کسب و کار؛ ابزاری برای فهم منطق درآمدزایی شرکت
۱۳ مرداد, ۱۳۹۷
استاندارد APQC – حوزه بازاریابی و فروش محصولات و خدمات
۲۲ مرداد, ۱۳۹۷

در این مقاله، برخی از شاخص‌های کاربردی “حوزه توسعه و مدیریت محصولات/خدمات” از استاندارد APQC (حوزه ۲ از این استاندارد) در ادامه مقالات شاخص‌های کلیدی عملکرد (KPIs) “حوزه زنجیره تأمین، تولید و تحویل محصول” و “حوزه ارائه خدمات“، تشریح می‌شود.

 

۲٫۰ حوزه فرآیندی توسعه و مدیریت محصولات و خدمات
• عنوان شاخص: درصد هزینه درخواست تغییرات مهندسی از کل هزینه‌های توسعه محصول جدید
فرمول محاسبه: (هزینه‌های درخواست تغییرات مهندسی محصول تقسیم‌بر کل هزینه‌های توسعه محصول جدید) * ۱۰۰
نوع شاخص: اثربخشی هزینه
روند مطلوب: کاهشی
هدف از محاسبه شاخص: به‌طور کلی هزینه درخواست تغییرات مهندسی (ECO) ناشی از مشاهده اشکال در طراحی محصول یا فرآیند تولید می‌باشد و مدیران سازمان برای دست‌یابی به روند مطلوب شاخص و کاهش هزینه‌های ناشی از تغییرات مکرر، می‌توانند با استانداردسازی، الگوبرداری از سازمان‌های پیش‌رو و تولید محصولات مناسب و همچنین انجام تحلیل‌های آماری به این مهم دست یابند. لازم به ذکر است برخی از این تغییرات ناشی از تغییر در نیاز مشتریان می‌باشد که قاعدتا امکان حذف این هزینه‌ها وجود ندارد.

• عنوان شاخص: نسبت کارکنان بخش توسعه محصول به درآمد سازمان
فرمول محاسبه: تعداد کارکنانی که توسعه و مدیریت محصولات/خدمات را بر عهده دارند، تقسیم‌بر کل درآمد کسب‌وکار
نوع شاخص: کارایی فرآیند
روند مطلوب: کاهشی
هدف از محاسبه شاخص: با بررسی شرکت‌های موفق و پیش‌رو در هریک از صنایع می‌توان به میزان درآمد سازمان نسبت به هریک از کارکنان در حوزه‌ها و فرآیندهای مختلف دست یافت. مدیران ارشد با استفاده از نتایج این شاخص و مقایسه نمونه‌های موفق در آن صنعت، وضعیت اثربخشی هریک از کارکنان خود را در کسب درآمد مشاهده کرده و راه‌حل‌های لازم را در راستای دست‌یابی به روند مطلوب ارائه و پیاده‌سازی می‌کنند. لازم به ذکر است کارکنان واحد توسعه محصولات / خدمات، موجب کسب سود در بلندمدت برای سازمان خواهند شد، لذا روند کاهشی این شاخص، نبایستی تأثیری بر روند فروش محصولات / خدمات سازمان داشته باشد.

۲٫۱ اداره و مدیریت برنامه توسعه محصول / خدمات
• عنوان شاخص: سرانه هزینه‌های اجرای گروه فرآیند “اداره و مدیریت برنامه توسعه محصول / خدمات”
فرمول محاسبه: (کل هزینه سالانه گروه فرآیند اداره و مدیریت برنامه توسعه محصول / خدمات) تقسیم‌بر (تعداد کارکنان گروه فرآیند اداره و مدیریت برنامه توسعه محصول / خدمات)
نوع شاخص: اثربخشی هزینه
روند مطلوب: کاهشی
هدف از محاسبه شاخص: همان‌طور که در مقالات پیشین نیز اشاره شد، شاخص سرانه هزینه یکی از شاخص‌های مهم و تأثیرگذار در تصمیمات سازمانی می‌باشد و مدیران با در نظرگرفتن روند نتایج این دسته از شاخص‌ها، اقدامات آتی را با هدف صرف بودجه به‌صورت اثربخش و رسیدن به اهداف تعیین شده برنامه‌ریزی می‌کنند.

۲٫۱٫۱ مدیریت پرتفوی محصول / خدمات
• عنوان شاخص: روند تغییرات سه ساله تعداد محصولات توسعه‌یافته و فعال
فرمول محاسبه: رشد / کاهش تعداد محصولات توسعه‌یافته و فعال طی سه سال گذشته
نوع شاخص: اطلاعات تکمیلی
روند مطلوب: ثابت یا افزایشی (باتوجه به سیاست‌های سازمان تعیین می‌شود)
هدف از محاسبه شاخص: تنوع سبد محصول گویای شناسایی مناسب فرصت‌های بازار، ارائه و انتخاب ایده‌های کاربردی و منطبق با استراتژی کسب‌وکار سازمان می‌باشد. مدیران با اندازه‌گیری این شاخص طی سه سال گذشته می‌توانند به شناخت مناسبی درخصوص عملکرد و میزان اثربخشی این فرآیند دست یابند.

۲٫۱٫۲ مدیریت چرخه عمر محصولات / خدمات
• عنوان شاخص: میانگین فاصله زمانی تولید محصول جدید تا محصول قبلی
فرمول محاسبه: میانگین فاصله زمانی بین تولید محصول جدید و تولید محصول قبلی
نوع شاخص: طول عمر
روند مطلوب: کاهشی
هدف از محاسبه شاخص: یکی از عوامل موفقیت شرکت، شناخت مناسب بازار و طراحی و توسعه به موقع محصولات و خدمات می‌باشد. روند این شاخص به مدیران سازمان نشان می‌دهد که باتوجه به هدف‌گذاری و سیاست‌های کلان سازمانی تا چه حد در ارائه محصول جدید موفق عمل کرده‌اند.

۲٫۱٫۲ مدیریت داده‌های اصلی محصولات و خدمات
• عنوان شاخص: درصد مواد اولیه تهیه شده از مواد بازیافتی (برحسب وزن)
فرمول محاسبه: وزن مواد اولیه تهیه شده از مواد بازیافتی تقسیم‌بر کل وزن مواد اولیه
نوع شاخص: اطلاعات تکمیلی
روند مطلوب: افزایشی
هدف از محاسبه شاخص: تهیه مواد اولیه از مواد بازیافتی با دو هدف جلوگیری از آلودگی محیط زیست و بازگشت مواد قابل بازیافت به چرخه تولید و همچنین کاهش هزینه تأمین مواد اولیه صورت می‌گیرد. مدیران براساس نتایج این شاخص می‌توانند برای چگونگی تأمین مواد اولیه به‌طوری‌که کیفیت محصول نهایی کاهش پیدا نکند، تصمیم‌گیری نمایند.

۲٫۲ ایجاد و تعریف ایده‌های جدید محصول / خدمات
• عنوان شاخص: نسبت تعداد ایده‌ها (فاز پیش‌طراحی) به کارکنان گروه فرآیند “ایجاد و تعریف ایده‌های جدید محصول / خدمات”
فرمول محاسبه: تعداد کل ایده‌ها در فاز پیش‌طراحی تقسیم‌بر (تعداد کارکنانی که به توسعه و مدیریت محصولات و خدمات مشغول هستند * درصد کارکنانی که وظیفه تولید و تعریف ایده در خصوص محصولات و خدمات را بر عهده دارند)
نوع شاخص: اطلاعات تکمیلی
روند مطلوب: افزایشی
هدف از محاسبه شاخص: باتوجه به این موضوع که ایده‌هایی که در فاز پیش‌طراحی مطرح می‌شوند، می‌بایست از فیلترهای مختلفی بگذرد تا تعداد محدودی از آن‌ها مجوز طراحی و تولید را پیدا کنند، عملکرد کارکنان فرآیند “ایجاد و تعریف ایده‌های جدید” در این فاز بسیار حائز اهمیت خواهد بود. روند مطلوب این شاخص نوید طراحی و تولید محصولات و خدمات مناسب و منحصربه‌فرد می‌دهد و بالطبع موفقیت سازمان را در پی خواهد داشت.

۲٫۲٫۱ انجام تحقیقات اکتشافی
• عنوان شاخص: درصد محصولات براساس پلتفرم‌های توسعه عمومی
فرمول محاسبه: تعداد محصولات براساس پلتفرم‌های توسعه عمومی تقسیم‌بر تعداد کل محصولات
نوع شاخص: اطلاعات تکمیلی
روند مطلوب: افزایشی
هدف از محاسبه شاخص: از مزایای توسعه محصولات براساس پلتفرم‌های عمومی می‌توان به امکان ایجاد ارتباط با طیف وسیعی از کاربران، امکان تغییر و بهبود با هزینه کمتر و سرعت بیشتر و کسب رضایت مشتریان اشاره نمود. به همین دلیل مدیران و سرمایه‌گذران تمایل به استفاده از پلتفرم‌های فراگیرتر در سطح جامعه یا بازار هدف برای محصولات خود دارند. روند مطلوب این شاخص یکی از فاکتورهای مهم و تضمین‌کننده سود آتی شرکت می‌باشد.

۲٫۳ توسعه محصولات و خدمات
• عنوان شاخص: نسبت پروژه‌هایی که وارد فاز طراحی و توسعه محصولات / خدمات شده‌اند به پروژه‌هایی که در فاز ارزیابی بازار محصولات / خدمات هستند
فرمول محاسبه: تعداد پروژه‌هایی که وارد فاز طراحی و توسعه محصولات شده‌اند تقسیم‌بر تعداد پروژه‌هایی که وارد فاز ارزیابی بازار محصولات و خدمات شده‌اند
نوع شاخص: کارایی فرآیند
روند مطلوب: افزایشی
هدف از محاسبه شاخص: افزایش این نسبت به این معنی است که پروژه‌های طراحی و توسعه محصولات منطبق بر نیاز بازار و مشتریان بوده، و ایده‌هایی که برای توسعه محصولات و خدمات سازمان مطرح می‌گردد، هدف‌مند بوده و شرکت را به سمت دریافت سهم بیشتری از بازار سوق خواهد داد.

۲٫۳٫۱ طراحی و ساخت نمونه اولیه محصولات و خدمات
• عنوان شاخص: درصد کارکنان مجری فرآیند “طراحی و ساخت نمونه اولیه محصولات و خدمات” به کل کارکنان اجرایی سازمان
فرمول محاسبه: (تعداد کارکنان مجری فرآیند توسعه خدمات و محصولات تقسیم‌بر کارکنان طراحی، ساخت و ارزیابی محصولات و خدمات) * ۱۰۰
نوع شاخص: اطلاعات تکمیلی
روند مطلوب: روند مطلوب این شاخص باتوجه به نتایج حاصل از شرکت‌های پیش‌رو در صنعت تعیین می‌شود.
هدف از محاسبه شاخص: این شاخص برای دست‌یابی به حالت بهینه تعداد کارکنان صف نسبت به تعداد کارکنان ستادی مجموعه و باتوجه به شرکت‌های پیش‌روی صنعت تعریف شده است. بدین‌صورت مدیران با برنامه‌ریزی دقیق‌تر، تخصیص مناسب وظایف یا حذف امور نامرتبط در راستای دست‌یابی به اهداف تعیین‌شده گام بر می‌دارند.

۲٫۳٫۲ ارزیابی بازار برای محصولات و خدمات جدید یا اصلاح‌شده
• عنوان شاخص: تعداد کارکنان مجری فرآیند «ارزیابی بازار برای محصولات و خدمات جدید یا اصلاح‌شده» به ازای درآمد حاصله
فرمول محاسبه: (تعداد کل کارکنانی که در فرآیند توسعه و مدیریت محصولات و خدمات فعالیت می‌کنند * درصد کارکنانی که به ارزیابی بازار محصولات و خدمات مشغول هستند) تقسیم‌بر کل درآمد سازمان
نوع شاخص: کارایی فرآیند
روند مطلوب: بستگی به سیاست شرکت دارد.
هدف از محاسبه شاخص: وظایف اصلی کارکنان مجری فرآیند ارزیابی بازار شامل مطالعه بازار و شناسایی اندازه بازار، بررسی رفتار مشتری و تشخیص میزان ضرورت محصول، نهایی نمودن الزامات فنی و … می‌باشد. مدیران با استفاده از روند نتایج این شاخص در دوره‌های زمانی مختلف می‌توانند اثربخشی اعضای تیم بر درآمد حاصل شده را بررسی و در این‌خصوص تصمیمات لازم را اتخاذ نمایند.

۲٫۳٫۳ آماده‌سازی برای تحویل محصول / خدمات
• عنوان شاخص: درصد محصولات طراحی شده با فلسفه طراحی برای زنجیره تأمین
فرمول محاسبه: تعداد محصولات طراحی شده با فلسفه طراحی برای زنجیره تأمین تقسیم‌بر تعداد کل محصولات * ۱۰۰
نوع شاخص: اطلاعات تکمیلی
روند مطلوب: افزایشی
هدف از محاسبه شاخص: هزینه تولید محصولات به‌صورت پروژه‌ای به مراتب بالاتر از هزینه تولید محصولات تیپ و استاندارد است و می‌توان با شناسایی نیاز بازار و طراحی و افزایش خطوط تولید این قبیل محصولات، هزینه‌های طراحی، تغییرات مهندسی، ساخت نمونه‌های اولیه و … را کاهش و حاشیه سود شرکت را افزایش داد.

مهرداد ابراهیمی
مهرداد ابراهیمی
تحلیل‌گر فرآیندهای کسب‌وکار

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *